Ενδοκρινικοί Διαταράκτες – Η δόση, η θεραπεία και το δηλητήριο

Διαβάστε το πρώτο μέρος αυτού του άρθρου, σχετικά με τους ενδοκρινικούς διαταράκτες.

Η δόση κάνει το δηλητήριο;

Για να κατανοήσουμε την ύπουλη φύση των ορμονικών διαταρακτών, πρέπει να κατανοήσουμε πώς λειτουργούν και, ίσως ακόμα πιο σημαντικό, πώς δεν λειτουργούν.

Όλα ξεκίνησαν με τον Παράκελσο, τον πατέρα της τοξικολογίας, και την περίφημη αρχή του «Η δόση κάνει το δηλητήριο». Με απλά λόγια, όσο αυξάνεται η δόση, αυξάνεται και η επίδραση μιας χημικής ουσίας, κάτι που όντως ισχύει για πολλές ουσίες - τεχνητές ή φυσικές. Όμως δεν ισχύει για όλες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αφενός οι ορμόνες μας, και αφετέρου οι χημικές ουσίες που διαταράσσουν τις ορμόνες και μεταβάλλουν την ορμονική ισορροπία του σώματος προκαλώντας βιολογικές επιδράσεις, ακόμη και σε απειροελάχιστες ποσότητες, δηλαδή οι λεγόμενοι ορμονικοί διαταράκτες.

Το επιχείρημα «η δόση κάνει το δηλητήριο» χρησιμοποιείται από πολλούς βιομηχανικούς εκπροσώπους και επιστήμονες που χρηματοδοτούνται από τη βιομηχανία, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι ποσότητες των χημικών ουσιών που διαταράσσουν τις ορμόνες και υπάρχουν στα καταναλωτικά προϊόντα είναι μηδαμινές και ως εκ τούτου δεν αποτελούν πραγματικό πρόβλημα για την υγεία του ανθρώπου. Πολλοί μπερδεύονται με αυτές τις δηλώσεις, οι οποίες δυστυχώς έχουν ελάχιστη σχέση με την επιστημονική πραγματικότητα.

Το γεγονός ότι οι ορμόνες είναι ακρογωνιαίος λίθος της ανθρώπινης βιολογίας και υγείας είναι ένα από τα θεμέλια της σύγχρονης ιατρικής. Οποιαδήποτε διαταραχή των ορμονών είναι πηγή σημαντικών προβλημάτων υγείας. Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις ξεκαθαρίζουν ότι στην περίπτωση των ορμονικών διαταρακτών, οι επιδράσεις τους αρχικά είναι σχεδόν ανεπαίσθητες και ότι πρόκειται για μια αργή διαδικασία. Ακόμα και με μια συνεχή έκθεση, τα αποτελέσματα είναι αρχικά μη ανιχνεύσιμα, καθιστώντας ιδιαίτερα δύσκολο τον εντοπισμό της σχέσης μεταξύ αιτίας και αποτελέσματος. Όμως, αυτή η μακροχρόνια και συσσωρευτική δράση, στο θεμελιώδες επίπεδο των ορμονών είναι που εκτοξεύει, σε βάθος χρόνου, το ρίσκο για τόσο καταστροφικές καταστάσεις, όπως ορμονικούς καρκίνους και αναπαραγωγικά και μεταβολικά προβλήματα.

Αυτή είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία, μια λαμπρή εξαίρεση από το φαινόμενο που παρατήρησε σωστά ο Παράκελσος πριν από σχεδόν 500 χρόνια.

Πώς λειτουργούν οι ορμονικοί διαταράκτες

Επομένως οι ορμονικοί διαταράκτες λειτουργούν διαφορετικά από πολλές χημικές ουσίες. Αυτός ο αντισυμβατικός τρόπος λειτουργίας τους προκάλεσε αρχικά μεγάλη διαμάχη μεταξύ των επιστημόνων και μια γενικότερη σύγχυση σχετικά με το τι τελικά είναι αυτοί οι ενδοκρινικοί διαταράκτες και αν είναι επικίνδυνοι ή όχι. Ευτυχώς, το τοπίο ξεκαθαρίστηκε σημαντικά με την πρώτη επίσημη επιστημονική δήλωση της Ενδοκρινολογικής Επιστημονικής Εταιρείας το 2009, η οποία διευκρίνισε ότι πράγματι αυτές οι ουσίες ακολουθούν ένα διαφορετικό μοτίβο δόσης-απόκρισης (που ονομάζεται μη μονοτονική απόκριση δόσης).

«ακόμα και απειροελάχιστα χαμηλά επίπεδα έκθεσης – στην πραγματικότητα, οποιοδήποτε επίπεδο έκθεσης - μπορεί να προκαλέσουν ενδοκρινικές ή αναπαραγωγικές ανωμαλίες, ιδιαίτερα εάν η έκθεση συμβεί κατά τη διάρκεια ενός κρίσιμου αναπτυξιακού παραθύρου. Παραδόξως, οι χαμηλές δόσεις μπορεί να ασκήσουν ακόμη και πιο ισχυρές επιδράσεις από τις υψηλότερες δόσεις».

Στην πραγματικότητα, το γεγονός ότι μικροσκοπικές δόσεις κάποιων ουσιών (στην προκειμένη περίπτωση οι ορμονικοί διαταράκτες) προκαλούν σημαντικές βιολογικές επιδράσεις δεν είναι περίεργο φαινόμενο, μιας και οι ίδιες οι ορμόνες μας λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο. Το αντίστοιχο της προσθήκης μιας σταγόνας νερού σε 20 πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων θεωρείται ότι μπορεί να προκαλέσει μετρήσιμα αποτελέσματα στο ορμονικό μας σύστημα, επηρεάζοντας την ανάπτυξη, τον μεταβολισμό, τον ύπνο, το αναπαραγωγικό σύστημα και άλλες ζωτικές λειτουργίες του σώματος. Δείτε το σχετικό άρθρο στο Enviromental Health News (EHN).

Σκεφτείτε την εφηβεία, όταν ένα παιδί «ξαφνικά» αρχίζει να αναπτύσσεται αναπαραγωγικά, εμφανίζονται τρίχες στο σώμα και το πρόσωπο, έχει αδιάκοπες αλλαγές στη διάθεση του και η λίστα συνεχίζεται… Τεράστιες επιπτώσεις στο σώμα, σωστά;; Είναι μια πραγματική μεταμόρφωση!

Και όλα ξεκινούν από την παραγωγή μικρών ποσοτήτων σεξουαλικών ορμονών (οιστρογόνα, τεστοστερόνη), οι οποίες παράγονται στο εφηβικό σώμα. Σε αυτή την περίπτωση όμως με αυστηρά ελεγχόμενο (χρονικά και ποσοτικά) τρόπο.

Με παρόμοιο τρόπο, η συνεχής, καθημερινή και χρόνια έκθεση σε συνθετικές χημικές ουσίες που συμπεριφέρονται σαν ορμόνες, ακόμη και στις μικροσκοπικές (ή και μικρότερες) ποσότητες που λειτουργούν κανονικά οι ορμόνες, θα προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις στο σώμα.

Αλλά σε αυτή την περίπτωση ΟΧΙ με ελεγχόμενο ή αυστηρά καθορισμένο (χρονικά ή ποσοτικά) τρόπο.

Ενδοκρινικοί Διαταράκτες –-> Συνεχής + Καθημερινή + Δια βίου Έκθεση

Ίσως αναρωτιέστε, γιατί συνεχής, καθημερινή και χρόνια έκθεση; Επειδή οι πηγές αυτών των χημικών ουσιών είναι πολλές, κρυμμένες στα πιο απαραίτητα και βασικά καταναλωτικά προϊόντα που χρησιμοποιούμε καθημερινά.
Και αυτό μας φέρνει στο δεύτερο επιχείρημα ενάντια στο επιχείρημα «η δόση κάνει το δηλητήριο».

Έχουμε σκεφτεί ή υπολογίσει ποτέ τη συνολική, καθημερινή και δια βίου έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες; Προφανώς, δεν έχει καμία διαφορά για το σώμα αν Χ ποσότητα ψεύτικων οιστρογόνων προέρχεται από το σαμπουάν σας, 2Χ ποσότητες από την κρέμα σώματος και 3Χ από το άρωμά σας… Το σώμα απλά «γνωρίζει» ότι εκτίθεται σε 6Χ ποσότητα τοξινών, κάθε μέρα.

Ο παραπάνω συλλογισμός μπορεί να φαίνεται υπερβολικός σε μερικούς, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι παρά μια υπεραπλούστευση που υποτιμά κατά πολύ την πιθανή καθημερινή έκθεση σε ορμονικούς διαταράκτες. Μια έρευνα του 2023 (How we use personal care products today) διαπίστωσε ότι η μέση γυναίκα χρησιμοποιεί 13 προϊόντα προσωπικής υγιεινής και καλλυντικών κάθε μέρα, με αποτέλεσμα την καθημερινή έκθεση σε 114 χημικές ουσίες που βλάπτουν την υγεία.

Πως να υπολογίσουμε την συνολική έκθεση σε ορμονικούς διαταράκτες και τις βιολογικές επιπτώσεις;

Και ο παραπάνω συλλογισμός, αναφέρεται απλώς σε έκθεση από προϊόντα προσωπικής υγιεινής και καλλυντικά… Τι γίνεται με άλλες πηγές τοξικών χημικών ουσιών, όπως μαγειρικά σκεύη, φυτοφάρμακα, ρούχα, καθαριστικά κ.λπ.;

Γνωρίζουμε επίσης εδώ και 20 χρόνια ότι όταν μιλάμε για έκθεση καθ’ όλη την διάρκεια ζωής, υπολογίζουμε οπωσδήποτε και την εγκυμοσύνη - ένα κρίσιμο αναπτυξιακό στάδιο που καθορίζει την κατάσταση/δυνατότητα υγείας μη αναστρέψιμα και πολύ πιο άμεσα απ’ότι η έκθεση στην ενήλικη ζωή. Αυτή η πρωτοποριακή πιλοτική μελέτη (η οποία δυστυχώς δεν επαναλήφθηκε ποτέ, παρά τα ανησυχητικά ευρήματα) διαπίστωσε ότι τα νεογέννητα ξεκινούν τη ζωή τους με περισσότερες από 200 τοξικές χημικές ουσίες στο αίμα τους, μερικές από τις οποίες είναι διαπιστωμένες νευροτοξίνες, καρκινογόνες χημικές ουσίες και άλλες. Ομολογουμένως, δεν είναι καλή αρχή…

Λοιπόν, η δόση κάνει πάντα το δηλητήριο;

Όχι, για τους ορμονικούς διαταράκτες.

Αυτές οι ουσίες λειτουργούν με ΠΟΛΥ διαφορετικό τρόπο στο σώμα. Οι ποσότητες είναι ελάχιστες, οι επιπτώσεις όμως είναι σημαντικές και δεν είμαστε καν κοντά στο να μετρήσουμε ειλικρινά τη συνολική, δια βίου και σε πραγματικό χρόνο έκθεση.

Η πρωτοποριακή Επιστημονική Δήλωση της Ενδοκρινολογικής Εταιρείας, σχετικά με τους ορμονικούς (ενδοκρινικούς) διαταράκτες κατέστησε σαφές ότι

«οι ενδοκρινικοί διαταράκτες έχουν επιπτώσεις στην ανδρική και γυναικεία αναπαραγωγή, την ανάπτυξη και τον καρκίνο του μαστού, τον καρκίνο του προστάτη, τη νευροενδοκρινολογία, τον θυρεοειδή, τον μεταβολισμό και την παχυσαρκία, και την καρδιαγγειακή ενδοκρινολογία. Τα αποτελέσματα από ζωικά μοντέλα, ανθρώπινες κλινικές παρατηρήσεις και επιδημιολογικές μελέτες συγκλίνουν στο να χαρακτηρίζουν τους ενδοκρινικούς διαταράκτες (EDCs) ως σημαντική ανησυχία για τη δημόσια υγεία».

Συγγραφέας

Ελένη Ρουμελιώτου MSc

Human Molecular Genetics & Environmental Toxins Specialist

ATUA LAB CEO & FOUNDER